Yazılım ile ilgili notlar

Çözdüğüm problemleri ve bu yolda öğrendiklerimi yazıyorum. - “Söz uçar, yazı kalır”

Eş zamanlı çalışan kodlar

15/02/2020 tarihinde eklendi

Bir web uygulaması yaptınız, HTTP ile konuşuyor. Gelen istekleri dinliyor ve aynı anda birden fazla isteğe cevap verebiliyor. Uygulamayı yaparken son çıkan şatafatlı framework’lerden birini kullanmayı ihmal etmediniz. Web sunucunuzu seçtiniz ve uygulamanızı bir veya birden fazla makinaya deploy ettiniz.

Peki düşündünüz mü, nasıl oluyor da uygulamanız gelen istekleri eş zamanlı olarak işleyebiliyor? Tabi farklı makinalara aynı anda gelen isteklerin işlenmesinde bir sır perdesi yok, benim bahsettiğim aynı fiziksel makinaya gelen istekler için. Hiç kafa yordunuz mu? Yoksa, “fazla kurcalamaya gerek yok, bir şekilde çalışıyor işte” mi diyorsunuz? Eğer eş zamanlı gelen istekler ortak bir veriye erişmiyorsa, zaten hiç umrumuzda bile olmuyor. Fakat ne zaman ki memory‘deki bir veriyi paylaşmak gerekiyor veya aynı anda erişilmesinin problem oluşturabileceği herhangi başka bir kaynak paylaşılıyor, işte o zaman bu mevzuları biraz anlamaya çalışmak gerekiyor.

Traffic unsplash-logoFotoğraf Unsplash’ta Hugo Jehanne’a aittir.

Motivasyon

Şu an yukarıda bahsettiğim türden bir problemi çözmeye çalışıyorum, paylaştırmam gereken bir data var ve bu data

Bu problemi çözerken, kafamdaki dağınık bilgiyi derleyip toplayıp umūmun istifadesine sunayım dedim. Konuyu teorik değil, oldukça pratik olarak ele aldım. Güncel web teknolojileri üzerinden örnekler verdim. Tüm anlattıklarım web uygulamaları bağlamında olsa da, diğer uygulama çeşitleri için de geçerlidir.

Terminoloji ve ön bilgi

Not: UNIX üzerinden örnekler veriyorum ama Windows ve diğer işletim sistemlerinde de aynı konseptler var.

Web sunucuları

Web uygulamanızı yazdığınızda, bunu bir web sunucusu üzerinden kullanıma açarsınız. Uygulamanız daima bir web sunucusu bağlamında çalışır. Windows’ta “task manager” ile bakarsanız çalışan process IIS’tir mesela. Sizin uygulamanız bu process tarafından çalıştırılır.

Uygulamanıza gelen isteklerin eş zamanlı işlenebilmesini sağlayan web sunucularıdır. Bunu kendiniz de yapabilirdiniz ama oturup baştan bir web sunucusu yazmaya gerek yok 😄 Eğer uygulamanız aynı anda sadece bir istek işleyebilseydi, çok yavaş bir istemci uygulamanızı kullanılamaz hale getirebilirdi. Web dünyasında vaktin çoğu kablolarda (network, ağ) geçtiğinden, aynı anda birden fazla bağlantı kabul edebilmek elzem.

Web sunucuları, çoklu process (çokoprens), çoklu thread, ya da her ikisini birden kullanarak uygulamanızın aynı anda birden fazla isteğe cevap verebilmesini sağlıyor. Hatta isterseniz tek bir process ve thread’le bile web sunucusu yapılabilir, bakınız select. Select ile aynı anda birden fazla istemciye hizmet verebilirsiniz. Tabi gerçek anlamda eş zamanlı olmuyor, ama sunucunuza dışarıdan bakan biri için aynı anda birden fazla istemcinin istekleri işleniyor gibi gözüküyor.

Reverse proxy

Reverse proxy, uygulamanızla dış dünya arasına oturan ayrı bir uygulamadır. Mesela nginx bir reverse proxy olarak kullanılabilir. Reverse proxy kullanmanın gerektiği durumlar ve çeşitli faydaları var, ama ben burada “eş zamanlı çalışan kodlar” kapsamındaki faydasına değineceğim.

Çoğunlukla, sunucunuzun hizmet vereceği istemciler üzerinde hiçbir kontrolünüz yok. Bu istemciler çok yavaş ağlardan gelip size ulaşıyor olabilir. Veya istemciler, yani sunucunuza bağlanan uygulamalar, kötü niyetli olabilir. Sunucunuza bağlanan çok yavaş bir istemci, eğer uygulamanızı dikkatli kurgulamadıysanız diğer istemcilerin hizmet kalitesini düşürebilir.

Reverse proxy sayesinde, istemci doğrudan sizin uygulamanıza değil de reverse proxy’ye bağlandığı için, istek ağ üzerinden tamamen iletilene kadar uygulamanıza henüz giriş yapmamış oluyor. Bu da demektir ki, istemci yavaş bir ağdan da gelse, gelen istek sizin uygulamanıza girdiği anda tamamı okunmuş oluyor ve uygulamanız ağ kaynaklı yavaşlıklardan etkilenmiyor. Aynı şekilde isteğe verilen cevabı iletme görevi de uygulamanıza değil, reverse proxy’ye düşüyor ve yine ağdaki yavaşlıklar sizi etkilemiyor.

Diğer taraftan bakacak olursak, eğer reverse proxy kullanmamış olsaydık neler olurdu? Olayı daha da dramatik hale getirmek için tek bir process ve thread ile implement edilmiş bir uygulamamız olsun. A istemcisi uygulamamıza doğrudan bağlanacak ve elimizdeki tek thread’i, onun isteğini okuyup işleyip cevabını yazmaya kullanacağız. Bu sırada B istemcisi uygulamaya bağlanmaya çalışınca onun bağlantısını alamayacağız, A’nın işlemi bitmeden B’ye hizmet verememiş olacağız ve A çok yavaş bir ağ üzerindeyse B uzun bir süre beklemek zorunda kalacak.

Eş zamanlı çalışma modelleri

Her teknolojinin kendine has bazı kısıtları ve püf noktaları var, biraz da bunlardan bahsedelim.

NodeJS

NodeJS tek bir thread‘de çalışıyor (Javascript’in doğası gereği). Asenkron çalışma modeli sayesinde, yazdığınız kod daima bir “callback” bağlamında çalışıyor. Yani NodeJS vakti gelince sizin koda koşma şansı veriyor diyelim ve kodunuz işini bitirene kadar çalışıyor. Bu yüzden, NodeJS’te multi-threading kaynaklı race condition durumu oluşamıyor. Diğer taraftan, tek bir thread olduğu için eğer kodunuz asenkron olmayan bir iş yapıyor ve bu uzun sürüyorsa (diyelim ki sonsuz bir döngü yazdınız), NodeJS uygulamanız kilitlenmiş oluyor.

Python

Python’da (CPython) GIL (global interpreter lock) denen bir şey var, kısaca söylemek gerekirse multi-threading yapamıyorsunuz. Daha doğrusu, I/O işleri için multi-threading işe yarar fakat GIL yüzünden aynı anda sadece tek bir thread sizin kodunuzu çalıştıracak, eş zamanlılık yok. Eş zamanlı olmayan multi-threading de ne bileyim yani. Python ile aynı anda birden fazla iş yapmak için multi processing kullanmak gerek. Birden fazla process fork‘layıp eş zamanlı işler çalıştırabilirsiniz. Fakat process ağır bir yapı, kendi memory‘si var demiştik. Uygulamanızın bir klonu olarak düşünebilirsiniz.

Java

Java da .Net gibi, multi-threading yapabiliyorsunuz. Mutex ve semaphore gibi yapılar ile thread‘lerin senkronizasyonunu sağlayabiliyorsunuz. Böylece paylaştıkları memory‘de birbirlerinin ayağına basmalarını ve race condition‘lar oluşmasını engelleyebiliyorsunuz.

İletişim modelleri

Eş zamanlı çalışan kod parçacıkları birbiriyle nasıl iletişim kuracak, kaynakları nasıl paylaşacak öğrenelim. Sırayla birbirine en yakın birimlerden başlayıp, araları en açık olana doğru gideceğiz. Bu sıralamada, bir sonraki için geçerli olan iletişim biçimi ondan önce gelen tümü için de kullanılabilir.

Multi-threading

Burada söylenecek fazla bir şey yok. Thread’ler arası iletişim gayet basit, memory tüm thread‘ler tarafından görülebiliyor. Global bir değişkeniniz varsa, tüm thread‘ler bunu okuyup yazabilir. Dikkat edilmesi gereken husus race condition‘lar ve senkronizasyon.

Multi-processing

Aynı makina üzerindeki iki process‘in birbiriyle iletişim kurabileceği farklı yollar var:

Dağıtık iletişim (distributed, farklı makinalar arası)

Ağ (internet, intranet vb.) üzerinden, farklı makinalardaki uygulamalar iletişim kurabilirler (bakınız WWW).

Anti-pattern

Bunu yapmayın diyeceğim tek şey: Veritabanını iletişim için kullanmayın. Veritabanlarının asıl amacı veri saklamak ve sunmak, A’dan B’ye iletmek değil. A uygulaması iş üretecek olsa, B uygulaması da bu işleri alıp gerçekleştirecek olsa ve bu işler veritabanı üzerinden iletilse; B’nin tek şansı sürekli veritabanını

diye sorgulamak olacaktır. İşler çoğaldıkça yeni A ve B makinaları koymanız gerekecek ve veritabanı can çekişecek. Veritabanınız uygulamanızın ölçeklenmesinde bir darboğaz oluşturacak. Bunun yerine, dağıtık bir kuyruk doğru seçim olacaktır.

Tercih

Çözmeye çalıştığım probleme en yatkın iletişim yöntemi shared memory (paylaşımlı bellek). Neden bu yöntemi seçtiğimi ve problemi nasıl çözdüğümü başka bir yazıda anlattım.

comments powered by Disqus